Lần đầu mở ChatGPT, nhiều người gõ một câu rất rộng như “hãy giúp tôi làm kinh doanh” rồi chờ một câu trả lời thật trúng. Tôi cũng nghĩ chỉ cần tìm đúng câu thần chú là AI sẽ hiểu hết ý mình. Thực tế dễ chịu hơn: ChatGPT làm tốt khi mình nói rõ việc cần giải quyết, nhưng nó không tự biết hoàn cảnh, tiêu chí hay điều mình đã thử. Hãy xem nó như một người cộng sự nhanh nhẹn cần được giao việc tử tế, chứ không phải chiếc máy đoán ý.
Bắt đầu từ việc nhỏ, có đầu ra cụ thể
Thay vì hỏi “dạy tôi marketing”, thử nói: “Tôi bán bánh quy tại nhà, khách chủ yếu ở Hà Nội, mỗi tuần có thể đăng ba bài Facebook. Gợi ý lịch nội dung bảy ngày, giọng gần gũi, không dùng lời quảng cáo quá đà. Trình bày thành bảng gồm ngày, chủ đề, ý chính và lời kêu gọi hành động.” Một câu hỏi như vậy đã cho bối cảnh, giới hạn và định dạng mong muốn. Bạn đọc câu trả lời rồi bổ sung điều chưa ổn, ví dụ khách của tôi là dân văn phòng và tôi không giao hàng sau 18 giờ.
Quy tắc tôi hay dùng là giao việc theo bốn ý: mình là ai hoặc đang làm gì, muốn đạt kết quả nào, có ràng buộc gì, và muốn nhận câu trả lời dưới dạng nào. Không nhất thiết lúc nào cũng đủ cả bốn, nhưng viết chúng ra giúp tiết kiệm lượt hỏi lại. Nếu chưa biết chính xác nên yêu cầu gì, hãy nói rõ điều đó: “Tôi mới học lập trình, hãy hỏi tôi tối đa ba câu để xác định một dự án nhỏ phù hợp.” ChatGPT có thể giúp làm rõ bài toán trước khi nhảy vào giải pháp.
Hãy làm việc theo vòng lặp
Đừng coi câu trả lời đầu tiên là bản cuối. Hãy phản hồi như khi đang sửa bản nháp với một người thật: “Ý thứ hai hợp, nhưng ví dụ đang quá chung. Viết lại cho người chưa từng dùng công cụ này, thêm một tình huống cụ thể và giữ dưới 150 từ.” Có thể yêu cầu nó nêu giả định đang dùng, đưa ra hai phương án khác nhau, hoặc đánh dấu phần nào cần bạn tự xác minh. Nếu thấy câu trả lời tự tin nhưng mơ hồ, hỏi “Bạn dựa vào thông tin nào, và chỗ nào bạn chưa chắc?”
Một thói quen hữu ích là đưa ví dụ về phong cách mình thích. Chẳng hạn: “Tôi muốn văn phong như người chủ cửa hàng chia sẻ kinh nghiệm, câu ngắn, không tâng bốc sản phẩm. Đây là một đoạn tôi từng viết: … Hãy giữ nhịp tự nhiên tương tự, nhưng không sao chép câu chữ.” Ví dụ cho AI biết thế nào là “thân thiện” theo cách của bạn. Sau khi nhận kết quả, vẫn đọc lại, sửa số liệu, tên riêng và những chi tiết liên quan đến khách hàng.
Ba câu lệnh bạn có thể lưu lại
- “Trước khi trả lời, hãy hỏi những thông tin còn thiếu có thể làm thay đổi kết quả.”
- “Đưa ra bản nháp ngắn trước. Sau đó liệt kê ba điểm tôi nên kiểm tra.”
- “Giải thích như đang hướng dẫn người mới; dùng một ví dụ đời thường và tránh thuật ngữ nếu không cần.”
Nếu dùng ChatGPT cho công việc lặp lại, hãy giữ lại những prompt hiệu quả trong một tệp ghi chú rồi chỉnh dần theo kinh nghiệm. Tài liệu chính thức về [Projects trong ChatGPT](https://help.openai.com/en/articles/10169521-projects-in-chatgpt) cũng hữu ích khi bạn muốn gom các cuộc trò chuyện, tài liệu và hướng dẫn dùng chung vào một nơi. Bắt đầu bằng một việc nhỏ trong hôm nay: viết prompt, đọc kỹ đầu ra, chỉ ra điều chưa đúng và yêu cầu sửa. Sau vài vòng, bạn thường có kết quả sát nhu cầu hơn nhiều so với việc cố nghĩ ra một prompt hoàn hảo ngay từ đầu.
