Một nhóm nghiên cứu từ Đại học NTNU (Na Uy) và các trường đại học Czech vừa công bố kết quả phân tích 173 bài nghiên cứu quốc tế về tác động của generative AI đến khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề của học sinh. Kết luận đáng chú ý nhất: AI không tự động làm con người giỏi hơn hay kém hơn trong tư duy — cùng một công nghệ có thể mang lại cả hiệu ứng tích cực lẫn tiêu cực, tùy thuộc vào cách sử dụng.
Theo nghiên cứu sinh tiến sĩ Hilde Storrøsæter, AI hỗ trợ phát triển kỹ năng quan trọng khi được dùng để đặt câu hỏi, so sánh quan điểm và xây dựng lập luận riêng. Tuy nhiên, khi AI trở thành “lối tắt đến câu trả lời có sẵn”, nguy cơ phụ thuộc quá mức, tư duy hời hợt và suy giảm khả năng tự giải quyết vấn đề sẽ tăng lên đáng kể.
Số liệu từ Cơ quan Truyền thông Na Uy cho thấy xu hướng đáng lo ngại ở nhóm 9-18 tuổi:
- Tỷ lệ sử dụng Google Search giảm mạnh từ 72% (2024) xuống còn 47% (2026).
- Lượng truy cập trang ung.no — kênh thông tin chính thức dành cho thanh thiếu niên Na Uy — giảm từ 24 triệu xuống 18 triệu lượt trong giai đoạn 2024-2025, một phần do AI summaries của Google cũng hút bớt lưu lượng.
Nghiên cứu cũng chỉ ra ba khoảng trống lớn trong hiểu biết hiện tại: chúng ta biết rất ít về tác động của AI lên trẻ nhỏ ở bậc tiểu học, thiếu dữ liệu dài hạn, và chưa có đủ nghiên cứu về cách thiết kế chương trình giảng dạy tích hợp AI hiệu quả. Các nghiên cứu được phân tích trải dài từ năm 2022 — thời điểm các LLM bùng nổ — đến mùa xuân 2025.
Đối với Việt Nam, nơi trẻ em tiếp cận ChatGPT và các chatbot AI ngày càng sớm, nghiên cứu này là lời cảnh báo quan trọng: thay vì cấm hay buông lỏng, ngành giáo dục cần xây dựng phương pháp sư phạm cụ thể để hướng dẫn học sinh sử dụng AI như công cụ phát triển tư duy, không phải phím tắt thay thế suy nghĩ.
Nguồn: Hacker News — Biên dịch & tổng hợp: danhbaai.com